Gece uyuyamadığım bir anda elim telefona gitti ve ChatGPT’ye sordum:

Her kişinin kendi farkındalığı için kendi yolu var, zamanı var diye anlıyorum. Kişiyi oraya biz taşıyamayız. Peki kişiye ayna tutabilir miyiz? İlham olabilir miyiz? Bir rol üstlenebilir miyiz? Yoksa kendi enerjimize yazık mı olur?

Gerçekten merak ettiğim bir soruydu. Bazen sahiden durmam gereken yeri bilemiyorum. Bir başkası için uykumun kaçtığını, zihnimde ona cevaplar verdiğimi fark ediyorum; dahası kendimi kişinin neyi nasıl yapması gerektiğini düşünürken buluyorum.

Tam da bu noktada, nerede durmalıyım? Üstüne düşündüğüm, arkadaşlarımla da tartıştığımız bir konu.

Öte yandan birisinin değişmesi gerektiğini düşünmek ne demek? Ne için değişmesi gerek? Kimin yararı için? Bu karar kendi kararı mı? Biz bu kararı birisinde inşa mı edicez? Değişmezse ne olur? Neden kişinin değişmesini istiyoruz, burada bizimle ilgili nasıl bir konu var?

ChatGPT’nin verdiği cevap çok anlamlıydı: Tabi ki birine ayna olabilirsin. Ama kendi merkezini kaybetmeden. Ayna tutarken bir kıvılcım olabilirsin, ama hem karşıdakini yakmadan hem de kendini yakmadan.

Kendini yakmak… Bazen tam olarak böyle hissediyorum.

Bunu fark etmiş olmaktan ötürü dahi çok memnunum. Fark edince davranışımı, tutumu değiştirmek kolay, yani en azından imkanlı. Bir başlangıç noktası var. Fark etmeyince o yola hiç çıkılmamış olunuyor.

Mel Robins’in Let Them (Bırak Yapsınlar Teorisi) kitabında da bahsettiği gibi, bir başkası için bizim yapabileceklerimiz sınırlı. Ancak kendi hayatımızı, kendi kararlarımızı kontrol edebiliriz. Bir başkası için yapmak istediklerimiz yarar sağlamaktan çok zarar da verebilir. Şöyle ki, onların üstünde baskı oluşturabilir, dirençli olmalarına sebep olabilir. Bir de dediğimizi yapmadıkları için içten içe gücenir, öfkeleniriz. Çift taraflı kaybet-kaybet.

Peki hiçbir şey yapmayalım mı?

Hiçbir şey yapmamak değil ama ne yapabileceğimizin sınırlı olduğunu anlamamız gerekiyor. Hem kendi enerjimiz açısından hem de karşı tarafa ne kadar yararlı olacağı bakımından.

Ne yapabiliriz?

Birisi bizden destek istediği zaman neyi, ne kadar yapabileceğimizi ifade edebiliriz. Desteğimizi teklif edebiliriz. Anlatmak isterse dinleyebileceğimizi paylaşabiliriz.

Burada “destek istediği zaman” ifadesi çok kıymetli. Birçok zaman birisinin bizden bir talebi yokken onu çekiştirmeye, o yola sokmaya çalışıyoruz, iyi niyetle.

Burası durmamız gereken yer. Burada kendimize sorabiliriz:

• Bu konu benim sorumluluğum mu?
• Kurtarıcı, öğretmen rolüne mi büründüm?
• Bu değişikliğe onun ihtiyacı mı var benim onun değişmesine mi ihtiyacım var?
• Kendi kontrolümde, sorumluluğumda olmayan bir konu ile ilgileniyorum. Neden?
• Kendi hayatımda yüzleşmek istemediğim bir yer mi var acaba, başkasının hayatına müdahale ederek kendimi oyalıyorum?

Bu sorular biraz derin bir yerden gelebilir. Kendimize şunları söylemeye çalışabiliriz:

• Merkezimde kalmayı seçiyorum. Merkezimde güvendeyim.
• Bu benim sorumluluğumda değil. Sınırlarımı biliyorum.
• Destek olabilirim, bu desteğimin belli sınırları var.
• Yolu onun yerine ben yürüyemem. Ancak yolculuğuna eşlik edebilirim.

Kendimizi gözlemlememiz ve başka hayatlara ne kadar müdahale ettiğimizi fark etmemiz bize iyi gelecek. Belki çoktandır neden ağır hissettiğimizi ya da ilişkimizde neden öfkeli olduğumuzu anlayacağız. Hafifleyeceğiz.

Kendi sınırlarımız içinde kalmak, kendimizi korumak ve bu iyilik halinde sevdiklerimize istedikleri takdirde destek olmak hem kendimize hem de ilişkilerimize iyi gelecek.

Kulağa kolay gibi gelse de bunu bir yetkinlik olarak hayatına henüz adapte edememiş olanlarımız için çokça pratik istiyor. Her şeyde olduğu gibi. Bu sabrı göstermeye, tekrar tekrar denemeye değer bir husus.

Şefkatle, özenle nice denemelere!

---

İlgili Okuma Önerisi

• Yakın İlişkiler Dansı: Kadınlar İçin Kilit İlişkilerde Cesur Değişimler Rehberi, Harriet Lerner, Diyojen Yayıncılık, 2019
• Bırak Yapsınlar Teorisi (Let Them), Mel Robbins, Nepal Kitap, 2025